420 & 431 Stainless Steel Round Bar
Filters
List of products
Stal martenzytyczna – nierdzewna, którą można hartować
Pręty martenzytyczne to stal chromowa (12–17% Cr) z podwyższoną zawartością węgla, która – inaczej niż austenityczne 304 czy 316L – hartuje się podobnie jak stal narzędziowa: po nagrzaniu i szybkim chłodzeniu przyjmuje twardą strukturę martenzytu. Im więcej węgla, tym wyższa twardość i odporność na ścieranie, ale niższa ciągliwość, spawalność i odporność na korozję. Stale te są magnetyczne, a najlepszą odporność korozyjną osiągają po hartowaniu i na gładko obrobionej, czystej powierzchni. Więcej piszemy w artykułach Stal martenzytyczna: właściwości i zastosowanie oraz Stal ferrytyczna, austenityczna i martenzytyczna.
Gatunki w ofercie – skład i oznaczenia PN
| EN | Nazwa | AISI | PN | C | Cr | Inne |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.4006 | X12Cr13 | 410 | 1H13 | 0,08–0,15 | 11,5–13,5 | Ni ≤ 0,75 |
| 1.4005 | X12CrS13 | 416 | – | 0,06–0,15 | 12,0–14,0 | S 0,15–0,35 |
| 1.4021 | X20Cr13 | 420 | 2H13 | 0,16–0,25 | 12,0–14,0 | – |
| 1.4028 | X30Cr13 | 420 | 3H13 | 0,26–0,35 | 12,0–14,0 | – |
| 1.4034 | X46Cr13 | 420C | 4H13 | 0,43–0,50 | 12,5–14,5 | – |
| 1.4057 | X17CrNi16-2 | 431 | 2H17N2 | 0,12–0,22 | 15,0–17,0 | Ni 1,50–2,50 |
| 1.4122 | X39CrMo17-1 | – | – | 0,33–0,45 | 15,5–17,5 | Mo 0,80–1,30 |
Wartości w % masy według EN 10088-1. Oznaczenia AISI i PN to odpowiedniki zbliżone; „420C” jest oznaczeniem zwyczajowym, stosowanym w nazwach prętów jako „1.4034 / 420C”. Gatunek partii potwierdza atest 3.1 według EN 10204.
Charakterystyka poszczególnych gatunków
1.4006 (1H13) ma najmniej węgla w grupie, najlepiej się spawa i jest najbardziej ciągliwa – na wałki armatury wodnej i parowej, łopatki, śruby. 1.4005 to odmiana automatowa z siarką, przeznaczona do toczenia seryjnego osi, śrub i części pomp, kosztem odporności korozyjnej i spawalności. 1.4021 (2H13) to uniwersalny gatunek konstrukcyjny na wały, tłoczyska i wrzeciona zaworów, często dostarczany jako 1.4021+QT. 1.4028 (3H13, X30Cr13) osiąga wyższą twardość – na noże przemysłowe, narzędzia tnące i części zaworów narażone na ścieranie.
1.4034 (4H13, 420C) jest najtwardszy wśród stali 13-procentowych – na ostrza, noże do maszyn spożywczych, trzpienie i tuleje prowadzące. 1.4057 (2H17N2, AISI 431) dzięki 16% chromu i 2% niklu ma w tej grupie najlepszą odporność korozyjną i udarność – na wały pomp i mieszadeł, wały napędowe łodzi, sworznie i wysoko obciążone elementy złączne. 1.4122 z dodatkiem molibdenu łączy twardość z odpornością korozyjną wyższą niż w gatunkach 13-procentowych – na noże, walce i części maszyn spożywczych.
Hartowność i stan dostawy
Twardość osiągana po hartowaniu rośnie wraz z zawartością węgla: od 1.4006 i 1.4057, stosowanych głównie w stanie ulepszonym cieplnie, przez 1.4021 i 1.4028, do 1.4034 i 1.4122, które można zahartować do twardości narzędziowej. Pręty dostarcza się zwykle w stanie wyżarzonym zmiękczająco (+A), dogodnym do toczenia, albo ulepszonym cieplnie (+QT) – na przykład pręty 1.4021+QT mają już docelowe własności mechaniczne i po obróbce nie wymagają hartowania. Stan dostawy konkretnej partii podaje atest 3.1.
Wymiary Ø 10–260 mm i cięcie
W kategorii jest ponad 1 000 prętów martenzytycznych o średnicach od Ø 10 do Ø 260 mm, sprzedawanych w odcinkach, np. 10 cm lub 1 m, albo ciętych na wymiar. Masa teoretyczna na karcie produktu ułatwia przeliczenie ceny na kilogram. Pręty wytwarza się zwykle według EN 10088-3 lub ASTM A276. Przy detalach hartowanych warto zostawić naddatek na szlifowanie, a dopuszczalne odchyłki średnicy sprawdzić na stronie tolerancja dla prętów.
Martenzytyczna czy austenityczna?
Stal martenzytyczną wybiera się, gdy element musi być twardy, sprężysty lub odporny na ścieranie. Gdy ważniejsza jest odporność na korozję – w chlorkach, przy myciu chemicznym lub w kontakcie z żywnością – lepsze są nie hartujące się pręty kwasoodporne 316L / 1.4404 albo pręty nierdzewne 304 / 1.4301. Na wały pomp w wodzie morskiej, zamiast 1.4057, coraz częściej stosuje się pręty duplex 1.4462, wytrzymałe bez obróbki cieplnej i odporniejsze na wżery.
Zobacz też: tabele referencyjne gatunków stali oraz pozostałe gatunki w kategorii Pręty okrągłe.